Persoonlijke herinneringen aan september 1944

Wiel van Dinter moet toen een jaar of 14 geweest zijn, in 1944, het jaar van de geallieerde invasie in Normandie, de opmars naar onze streken en hoe Gennep in september 1944 ineens frontstad werd. Hij vertelt erover en begint dan natuurlijk bij D-Day, 6 juni 1944.

Normandië
Toen de geallieerde troepenlandingen in Normandië (6 juni 1944) hier bekend werden, wist men in Gennep dat de oorlog binnen afzienbare tijd ten einde zou zijn. Rusland trok in het oosten richting Berlijn, de geallieerden zouden haast maken in het westen. De optimist wist het zeker: Kerstmis 1944 vierden we weer als vrije Nederlanders. De oorlog aan den lijve voelen, daar dacht hier alleen een pessimist aan…

Voortuitgang
De Duitse Nachrichten spraken de volgende weken van heldhaftige gevechten en consolidaties. Maar de oplettende Gennepenaren wezen er elkaar op dat de strijd om grote steden zich steeds verder terug naar het oosten afspeelde. En men keek elkaar veelbetekenend aan. De ‘mof' verloor steeds meer terrein. En Duits gezinde Gennepenaren werden van week tot week nerveuzer.

De opmars in Frankrijk gaat echter niet vlot. De geallieerden hebben geen Franse zeehaven in bezit. En het zware materieel kan niet via het Normandische strand aangevoerd worden. Zo verstrijken er weken, stabiliseert men de stellingen en duurt het langer dan gepland eer de Frans-Belgische grens bereikt wordt. In Gennep heeft men in de gaten dat de ‘Tommie' het Duitse leger met Kerstmis niet op de knieën heeft.

Vliegtuigen
In augustus krijgt Gennep het gevoel dat de ‘echte' oorlog dichterbij komt. De mannen hebben de bladeren van de tabaksplanten -hun eigen teelt- in de bakoven van het fornuis gedroogd, gefermenteerd en tot tabak gesneden. Overdag gaan tientallen zilveren stipjes door de lucht in oostelijke richting. 's Nachts worden Gennepenaren wakker van het dof gedreun van de eskaders overvliegende bommenwerpers op weg naar hun doelen in nazi-Duitsland. Soms daar tussendoor het geblaf van afweergeschut, wanneer de priemende vingers van de zoeklichten een vliegtuig als hun prooi hebben gevangen.

Bruinhemden
De Duitse soldaten worden zenuwachtiger en brutaler. In het stadje verschijnen nieuwe figuren in bruine uniformhemden, de NSDAP'ers, die een waar schrikbewind uitvoeren. Ze dulden geen tegenspraak, zijn op zoek naar (jonge)mannen voor de Arbeitseinsatz in Duitsland en voeren zonder meer Gennepenaren gevangen weg. Er wordt een avondklok ingesteld: wie zonder vergunning tussen 20.00 en 4.00 uur buiten is wordt eingesperrt. De inwoners ondervinden nu wat een razzia is: de bruinhemden dringen als machtswellustelingen bits commanderend de huizen binnen op zoek naar mannen, die dwangarbeid moeten gaan verrichten.

Wiel van Dinter, juli 2019

1300 jaar Martinuskerk /-toren

 

Ontslag burgemeester de Koning: de verwarring neemt toe

de raad en het college in betere dagen in mei 2018

met het artikel van vandaag, 4 juli, in de Gelderlander (zie rechts). Of de Gelderlander zit er helemaal naast of de verwarring neemt alleen maar toe. Ik zet even wat (letterlijke) quotes uit het artikel in de Gelderlander op een rijtje:

 

Burgemeester de Koning

  • “Hij staat voor een raadsel waarom de wethouders het vertrouwen in hem hebben opgezegd.”
  • “Niet uit vrije wil, begrijp me goed”
  • ik moest weg van de vertrouwenscommissie
  • “ben bevolen om mijn vertrek op 1 juli kenbaar te maken”
  • “ik had genoeg te doen”
  • “Ik had heel graag veel langer uw burgemeester willen en kunnen blijven”

 

Wethouder Lucassen

  • “we hebben nooit gezegd dat de burgemeester moest opstappen”

 

 

Moet ik hieruit nu afleiden dat de burgemeester van de wethouders niet weg hoefde, maar dat hij weg moest van de vertrouwenscommissie (dus van de Gemeenteraad)???? Dan heeft de Gemeenteraad hem dus eigenlijk de laan uit gestuurd, en wel omdat er perikelen waren tussen wethouders en burgemeester.

Maar die perikelen zouden dan niet eerst, zoals normaal gebruikelijk, binnen het team (college), besproken zijn. De wethouders zouden direkt naar de vertrouwenscommissie van de gemeenteraad gestapt zijn zonder dit eerst te bespreken binnen het college? De burgemeester stelt dat ie voor een raadsel staat. Dan is het dus niet besproken ofwel de wethouders zijn niet duidelijk geweest ofwel de burgemeester heeft een blad voor zijn hoofd en heeft de signalen van de wethouders aan hem niet opgevangen. Dat ligt niet erg voor de hand want de burgemeester is al 7 jaar in functie en is in 2018 net herbenoemd. Is niet mediation overwogen? (al was het maar om duidelijkheid te scheppen voor alle partijen).

Dit hele verhaal en vooral de situatie die na het ontslag ontstaan is, geeft mij in ieder geval een indruk van gebrek aan professionaliteit. Een advies: ga met alle partijen (burgemeester, wethouders en raad) om de tafel zitten en overleg wat een gezamenlijke boodschap kan zijn zonder verdere schade toe te brengen aan individuele betrokkenen. En tenslotte: je hoeft geen vriendjes te zijn om te kunnen samenwerken. Samenwerken kun je zelfs met je grootste vijand (en dat is hier blijkbaar niet aan de orde), maar open 2-richting communicatie en goede afspraken zijn wel noodzakelijk.

Wat ook opvalt is de complete radiostilte bij de pers, afgezien van de Gelderlander. In de Gennepse krant helemaal niets behalve een enkele regel op de publicatiepagina van de gemeente en ook Gennepnews (news?) laat zich niet horen.

Meester Tejo met pensioen

Meester Tejo, directeur van basisschool Maria Goretti gaat met pensioen. En dat werd vandaag groots gevierd met een heuse circusvoorstelling van, voor en door de kids (alle kids). Niet alleen de kids en de ouders, maar ook meester Tejo amuseerde zich kostelijk. Overigens viel de hitte binnen in het gebouw me niet tegen. Toch een voordeel van oude degelijk gebouwde schoolgebouwen. Een filmpje van het bedankje aan en de afsluiting door meester Tejo.

 

Prinsengrachtconcert op de film (3x)
3 korte filmpjes: de blokfluiters met de harmonie, Manoek doet haar D-examen en het leerlingen-orkest samen met de harmonie.

 

23 juni: Sacramentsprocessie en Prinsengrachtconcert
Sacramentsprocessie Martinuskerk op zondag 23 juni 2019
Prinsengrachtconcert van de harmonie in de groene gracht
Zondag: Prinsengrachtconcert

Het weer is nu even wat minder maar aanstaande zondag wordt het weer echt zomer. En waar Nederland het bevrijdingsconcert op de Amstel kent en het Koningsconcert op de verjaardag van WA, kent Gennep vanaf aanstaande zondag het prinsengrachtconcert door de harmonie.

Het cadeautje van de harmonie aan Prins Stefan van Bombakkes die zijn etablissement (het Geveltje) aan de groene gracht heeft. En daar wordt dat concert dus gehouden, in de groene gracht en voor de prins: een echt prinsengrachtconcert dus.

Iedereen is welkom en kan dan in het zonnetje genieten van de klanken van de harmonie. Overigens is mij bekend dat het nummer "Traffic" 1 van de uit te voeren nummers is. En dat is wel heel toepasselijk voor onze shared space. Ben benieuwd of dat inderdaad eenzelfde kakafonie aan geluiden geeft als de chaos van het verkeer op de shared space.

Weekend 15/16 juni. Vaderdag en andere zaken

Vandaag was het vaderdag. Tegenwoordig is het eigenlijk vaderdag èn opadag. Leuk. En op een enkel buitje na was het ook prima weer. Vanmiddag was de interreligieuze ontmoeting in de groene gracht in het kader van het jaar van de ontmoeting en gister was er de Genneperhuysloop (vroeger de halve marathon van Gennep). Een paas sfeerfoto's.

de Genneperhuysloop

de inter-religieuze ontmoeting (wat een woord!)

En volgende week begint SumMmertime weer!

NBDS en Gennep in 1870 (slot): het begin

door W. van Dinter. (het volledige verhaal staat op een special)

Vooruitzichten
In augustus 1869 tekende de Londense bouwonderneming Robert Sharpe Sons & Henderson het definitieve contract voor de aanleg van de spoorlijn Boxtek-Wesel. Vanaf dat moment kon de firma dus voluit aan het werk met de lijnaanleg. De realiteit, zagen we, gaf een heel ander beeld. Wat was er -16 maanden later- op 1 januari 1871 klaar? Tussen Maas en Kendel lag het baanlichaam gereed. En van het Brabantse tracé was er een schamele 3,5 km klaar! Op het Nederlands spoortraject (ca. 50 km) was dus nog geen 1/5 deel baanlichaam voltooid! Er zou in 1871 stevig ‘doorgepakt' moeten worden. Kon dat met het financieel wankele bouwbedrijf Robert Sharpe? Daarenboven: hoe kon de directie haar financiële armslag verstevigen? Vooruitzichten waren bij het begin van 1871 somber.

Overname
Het is duidelijk: het bouwproject Boxtel-Wesel sleept zich voort. Opdrachtgever én ‘contractor' zijn door beider zwakke financiële status tot elkaar veroordeeld. Er wordt nu zelfs gefluisterd omtrent een overname door een Duits spoorwegbedrijf. Maar Duitsland is in Oorlog. Het jaar 1871 moet sowieso een doorbraak garanderen.

Herdenking?
Een 150jarige herdenking volgend jaar (1870-2020) ligt voor de hand?
De feiten zijn tot nu toe :
-te weinig leiderschap binnen de directie voor dit miljoenenproject;
-alles wijst erop, dat Sharpe & Co te laag ingeschreven heeft;
-‘de eerste spade' heeft een publicitair doel en brengt Sharpe niet tot vol emplooi;
-beide partijen in het bouwproject kampen met te weinig financiële middelen;
-grondaankoop voor de lijn verlamd door onteigeningsprocedures;
-imago-schade wegens beroering onder het werkvolk door loonachterstand;
-de Frans- Duitse oorlog zet een domper op he spoorproject;
-geen directievergaderingen meer in 1870 na die van juli;
-schuldenlast leidt tot sarcasme: NBDS = Nooit Betalen Die Schavuiten.

Alles overziende kan een 150jarige herdenking in 2020 op weinig positiefs bogen.
Wiel van Dinter Juni 2019

150jr NBDS. Overhandiging boek en opening tentoonstelling

een klein album en een filmpje. Klik op 1 van de foto´s voor het album. Daaronder staat de film.

Omgevingsvisie

De deken van Heerlen ( :-) ) attendeerde mij op de publicatie van de ontwerp omgevingsvisie van de gemeente Gennep, waarin een heleboel zaken richting de toekomst worden vastgelegd, bouwen, wonen werken recreëren cultuur duurzaamheid en waterbeheer. De moeite waard dus om te lezen (alhoewel het veel bladzijden zijn). In het begeleiden schrijven stelt de gemeente: "De ontwerp- omgevingsvisie gemeente Gennep ´Samen maken we Gennep´ ligt van donderdag 30 mei 2019 tot en met woensdag 10 juli 2019 ter inzage in het gemeentekantoor, Ellen Hoffmannplein 1 in Gennep. U kunt de stukken, zonder afspraak, inzien tijdens de openingstijden van het Klant Contact Centrum. U kunt het digitale plan ook inzien via www.gennep.nl/omgevingsvisie en op www.ruimtelijkeplannen.nl .
Informatiebijeenkomst Op maandag 24 juni 2019 wordt een informatiebijeenkomst en informatiemarkt georganiseerd voor belangstellenden. Tijdens deze avond kunt u ook in gesprek met ons gaan over de ontwerp- omgevingsvisie. U bent welkom om 19.00 uur voor de plenaire informatiebijeenkomst in het stadhuis van Gennep, Markt 1, 6591BZ Gennep. Om 20.00 uur start de informatiemarkt.
"

Maar u kunt het natuurlijk ook hier bij gennepnu downloaden en lezen. Het deed me trouwens deugd dat de omgevingsvisie nogmaals het belang benadrukt van het "openbreken" van de blokkade die de rondweg (de N271) richting de Maas vormt en feitelijk dus pleit voor een nieuwe aansluiting vanuit Gennep bij de Stamelbergerdijk. Dit brengt de Maas ineens weer als vanouds een stuk dichterbij en zorgt ook voor een veel betere ontsluiting van het centrale winkelgebied. Het lost dan ook meteen het grootste probleem van het verkeer in Gennep op (shared space) en maakt eigenlijk de fietstunnel die nu wordt aangelegd overbodig (Weverstraat kan worden afgesloten van Brabantweg). Er ontbreekt trouwens wel een Rijksmonument op het lijstje van de omgevingsvisie. De Martinuskerk plus de pastorie zijn sinds enige jaren rijksmonument. Nu wordt slecht genoemd "delen van de oude klokkenstoel". De grote luidklok in die klokkenstoel is het oudste stuk in Gennep (1434). Daar kunnen stadhuis, NH kerk, Martinustoren en alle andere gebouwen niet aan tippen.

Een gratis struikelstenen folder

is straks te krijgen bij de VVV, Petershuis en in de Kenniskeuken. Op deze folder staan de plaatsen aangegeven van de struikelstenen en ook de namen van de Gennepenaren voor wie de struikelstenen gelegd zijn. Maar ook de Joodse begraafplaats, de plek van de synagoge en het gedenkmonument zijn aangegeven. Bovendien heeft de folder een film-pagina met QR -codes, waarmee u met behulp van de smartphone 5 korte filmpjes kunt afspelen. Dat zijn de filmpjes van het vertrek van de Joden op 9 april 1943, de onthulling van het oorlogsmonument in 1953, Jacob van Tankeren, die vertelt over die jaren, de highlandersbrug in 2015 en een kort filmpje van het leggen van de struikelstenen op 21 april 2018. Vanaf de voorpagina is middels eenzelfde QR code de volledige film van de gebeurtenissen van verleden jaar te bekijken. En straks dus gratis af te halen bij VVV, Petershuis en in de Kenniskeuken.

En zo ziet de folder er dus uit. Wellicht een idee om een speurtocht met de kids te houden en ze het verhaal te vertellen. Of om te bewaren. De folder is laagdrempelig en natuurlijk ook bedoeld voor toeristen en andere belangstellenden. De folder is gerealiseerd en beschikbaar gesteld door de stichting Monarch, die in 2018 ook voor de steenlegging, de lezingen en het boek heeft gezorgd.
NBDS en Gennep in 1869 (deel II)

door W. van Dinter

Vooraf
We zagen al dat in januari 1869 de voorlopige Nederlandse concessie afkwam. Men kon dus de plannen op papier nu in detail gaan uitwerken. In april 1869 volgde dan een voorlopig contact met de bouwonderneming Sharpe. De Britten konden de bouwplannen technisch en financieel gaan uitwerken.

Concessie definitief
Op 28 mei 1869 komt bij Van Meukeren van het Ministerie de definitieve concessie binnen. Mu kan het comité notarieel getransformeerd worden in het bestuur van een NV. De comitéleden worden bestuursleden. W. van Meukeren wordt president-directeur en H. Kerstens vicepresident. Pas als aan het Ministerie een borgsom betaald is, kan de jonge NBDS officieel verder.

Stempel
Nu de concessie door het Ministerie verleend is, vraagt en krijgt voorzitter Van Meukeren in de bestuursvergadering van 14 juni 1869 toestemming om een stempel te laten vervaardigen voor gebruik op stukken van de NBDS. Het snijden van een ovale stempel kan nergens beter geschieden dan in Engeland. De heer Appleby zal zich hiermee belasten.

Contract definitief
Met de aannemer Fa. Sharpe & Co. kan nu het voorlopige contract omgezet worden in een definitieve overeenkomst. Er blijken echter volgens de aannemer allerlei kostenramingen niet te kloppen, wat leidt tot vertragingen. Het definitief aannemerscontract kan daardoor pas in augustus 1869 getekend worden! De Londense contractor dringt merkbaar niet aan op spoed. (In het Ruhrgebied kampt Sharpe kennelijk met financiële problemen.)

Aan de slag ?
De vereiste waarborgsom aan de Staat kan de NBDS door geldkrapte pas per 1 september 1869 storten, zodat op die datum de periode van 3 jaar ingaat, waarbinnen de spoorlijn in exploitatie moet zijn. De werklui van Sharpe & Co. zouden nu dus zonder belemmeringen van staatswege aan het werk kunnen. Maar waar?

Grondverwerving
Het spoortraject is op papier tot aan de Pruisische grens (de Kendel) uitgezet. Maar het verkrijgen van de benodigde grond schiet niet op. Particuliere grondeigenaren weigeren te verkopen of proberen het onderste uit de kan te halen. Gevolg: onteigeningsprocedures, die zich voortslepen. De NBDS zit tot over de oren in de moeilijkheden, want zonder grond kan de aannemer letterlijk niet vooruit.

Gratis
Gennep verlicht de problemen. De gemeenteraad heeft besloten 7 ha woeste gemeentegrond gratis aan de NBDS af te staan mits de maatschappij het Genneps spoorstation zo dicht als mogelijk bij de bebouwde kom situeert. Op 12 september 1869 komt Van Meukeren c.s. naar Gennep om e.e.a. notarieel vast te leggen. NBDS-bestuurslid in Gennep, Jan van den Bogaard, treedt als gastheer op. De president dineert bij hem thuis. Hij is zeer verrast en vereerd als de Gennepse harmonie ‘Unitas et Fidelitas' hem daar een serenade komt brengen. En Gennep is vanaf deze 12 de september hecht aan de NBDS verbonden.

Impasse
Wie verwacht dat aannemer Sharpe op deze grond tussen Maas en Duitse grens voortvarend aan de slag zal gaan na deze gratis transactie, komt bedrogen uit. Er lopen een paar mensen over het terrein, die blijkbaar meten en hier en daar een paaltje in de grond slaan. De oude heer Robert Sharpe, die maanden geleden op de Markt in Gennep is komen wonen, verwijst bij vragen naar zijn zoon Paul. Deze verschijnt af en toe in een koets vanaf station Groesbeek in Gennep. Hij trekt zijn schouders op en zegt de vragensteller dat deze bij de directie in Rotterdam moet informeren. Zo verstrijken de laatste drie maanden van 1869 zonder noemenswaardige activiteit of zichtbare vorderingen. De NBDS verkeert in een impasse, dat is duidelijk.

(vervolg: NBDS en Gennep in 1870)

De Noord-Brabantsch-Duitsche Spoorweg-Maatschappij Van Project naar Spoorbedrijf


Het jaar 1869, 1 ste fase: Wiel van Dinter

GENNEP
Het stadje Gennep was vanaf 1867 langzamerhand in de ban van het spoorwezen geraakt. Twee jaar eerder had Groesbeek een haltestation gekregen in de nieuwe spoorlijn Nijmegen – Kleef (1865). En nu waren er in Rotterdam plannen voor de aanleg van een spoorweg van Boxtel over Gennep naar Kleef. Gennep werd opgestoten in de vaart der volkeren!

De pers
In het voorjaar van 1867 verschijnen er in dag- en weekbladen te Rotterdam, Den Haag, Tilburg, Middelburg en Venlo het bericht over de spoorplannen van de heren Van Meukerem en Verster. Zelfs schrijft men dat in Gennep al voorbereidselen getroffen worden voor inmeting, afbakening en waterpassing van de spoorbaan!

Informatie
De Kantonbode Gennepsche Courant blijft op het nieuws zitten en publiceert vanaf 1867 elk berichtje over de spoorplannen. Informatie over de concessie-aanvragen, de tracérichting, de financieringswijze geeft de redactie de Gennepenaar door. Het blad maakt gewag van de moeizame vorderingen, de debatten en lobby in de Tweede Kamer t.a.v. de spooraanvrage. Het B&W college van Gennep wordt door het Comitélid Van den Bogaard van de laatste stand van zaken op de hoogte gehouden.

150 jaar
De concessie voor het Nederlands deel van de spoorlijn was in april 1867 aangevraagd. Pas in januari 1869 -nu dus 150 jaar geleden- werd de voorlopige concessie aan Van Meukeren verleend. Deze droeg formeel de concessie over aan het werkcomité. (En ontving daar Fl. 150.000 voor!) Het spoorproject kon nu dus officieel van start gaan en kreeg de naam Noord-Brabantsch-Duitsche Spoorweg-Maatschappij.

Werkcomité
Het Werkcomité werd nu officieel het bestuur van de NBDS, dat het spoorproject ging uitwerken, begeleiden en sturen. De initiatiefnemer Van Meukeren werd uiteraard als voorzitter/president geaccepteerd. Zijn mede-ondernemer A. Verster is dan al om onduidelijke redenen afgehaakt. Een van de drie commissarissen is de grote ijveraar in de Tweede Kamer voor de spoorweg, notaris H.C.F. Kerstens te Mill.

Appleby
Het bestuur i.c. Van Meukeren gaat voortvarend aan de slag. De voorzitter schat 6 miljoen gulden nodig te hebben voor de bouw van de lijn, inclusief gebouwen en rollend materieel. Het geld zal door uitgifte van aandelen binnen komen. Het Engelse bestuurslid, ingenieur Charles Aplleby, is de belangrijke adviseur bij de keuze van de aannemer/bouwonderneming.

Gunning bouw
Appleby neemt ruim de tijd in Engeland naar potentiële bouwfirma's uit te kijken. Op 20 aprili1869 valt de beslissing: het Londense bouwbedrijf Robert Sharpe Sons & Henderson krijgt de voorlopige opdracht tot bouw voor fl. 4,5 miljoen en het restant door aankoop van een pakket NBDS aandelen. Een financieel deskundige zit niet in het bestuur. De leden volgen zonder discussie voorzitter Van Meukeren. Over onderzoek naar de kredietwaardigheid van de Fa. Sharpe vinden we niets terug.

Sharpe elders
Niet bekend is op dat moment bij het bestuur, dat aannemer Sharpe ook al bezig is met een spoorbouw in het Ruhrgebied en daar in zwaar financieel weer zit. Appleby geeft evenmin door, dat Sharpe in Zuid-Amerika een zware financiële strop geleden heeft bij de spoorbouw aldaar. Onvoldoende financieel inzicht en weinig achtergrondinformatie zullen de NBDS-groep al gauw hoofdbrekens kosten!

(vervolg: NBDS te Gennep : 2 de fase 1869)

Fietstunnel, zonnepanelen en motoren

Frank is vanmiddag de "lucht in geweest" om wat plaatjes te schieten van de aanleg van de fietstunnel. Van boven gezien blijken er ook grote aantallen zonnepanelen op de Weverflat te liggen en bleek er ook nog een grote motorkaravaan onderweg te zijn vanaf de rondweg richting Oeffelt. Al het andere autoverkeer moest er voor stoppen.

de huidige stand van zaken
visualisatie hoe die tunnel er uit moet komen te zien
waarbij dit voor mij een beetje raadselachtig is. Die tunnel moet zeker 6,5m breed worden (3,5-4m voor 2-richtingen fietspad, voetpad van 2m aan een zijde en 1m aan andere zijde). Waarom dan deze zaagsnedes met een afstand van 3,03m gemaakt worden is me een raadsel. We zullen zien.
de presentatietekening van de tunnel.
Op de Weverflat blijkt een groot aantal zonnepanelen te liggen
en vanaf de rondweg trekt een grote stoet motoren richting Brabant. Het andere verkeer wordt ervoor tegen gehouden.
Gennep stelt ook weinig voor,
tenminste....., als je het met de grootte van de Arvatohal op de Brem vergelijkt. Ik heb die hal eens uitgeknipt en op de oude kern gelegd. De oude kern is dan dus te klein. Kijk ook eens naar het dak van de Lidl met de zonnepanelen. Op de Arvato hal zouden meen ik ook zonnepanelen komen. Dat wordt dan een heus zonnepark, als ze het dak vol zouden leggen. En dan te bedenken dat de Arvato hal nog eens 2x zo groot (breed) zou kunnen worden. (link)
Hoe kunde ien Gennep now verdwaolen...

was het motto bij de intocht van de vierdaagse vanavond bij de ontvangst op het gemeentehuis, want er ontbraken deelnemers. Later bleken die ergens in Oeffelt/Beugen de weg kwijt geraakt en ze waren dus inderdaad NIET in Gennep verdwaald. Ze kwamen uiteindelijk ook terecht en kregen een roos van wethouder Peperzak. Voorafgegaan door de harmonie trokken de deelnemers naar de Goede Herder, met onderweg nog een tractatie van Xieje en van het Kaashuis (de nieuwe uitbaters zetten dus de traditie voort). Het aantal deelnemende lopers bleef dit jaar erg achter en ook bij de harmonie was het dunnetjes. Gelukkig bleef het wel droog tijdens de intocht.

 

Wat een leuk idee!

Er lijkt tegenwoordig veel chagrijnigheid te zijn. Maar er zijn ook zonnestraaltjes. Ik liep vandaag tegen iets heel leuks aan, dat niks heeft met chagrijnigheid, omdat het juist een stuk positiviteit uitstraalt.

Zomaar aan de straat: een mini bieb om boeken te ruilen of ook om te lenen. Het straalt ook vertrouwen en positivisme uit. Ik kreeg er in ieder geval een vrolijke bui van. Aan de insecten was overigens ook gedacht :-)

Bouwen op de Groes
De plannen voor de Knarrenhof zijn nog maar pas geleden gepresenteerd en besproken in de gemeenteraad of er is inmiddels een nieuw plan. Nu voor het bouwen van een complex voor senioren op de Groes, een "LIVin Senior woonzorgvoorziening" met 50 appartementen. Het concept-plan is gemaakt door "LIVin concepts" samen met Nebuvast, die een optie op de Groes hebben. (link naar brochure). Er zal best nog een hoop water door de Niers vloeien, maar het is wel degelijk een interessante ontwikkeling en vooral ook omdat het huur-appartementen betreft voor senioren met daarbij zorgvoorzieningen. (en op een prima plek qua lokatie).
Goof attendeerde me op dit bericht. Het zou kunnen zorgen voor de broodnodige doorstroming op de huizenmarkt. En de plek is natuurlijk voor senioren helemaal perfect, want dichtbij het centrum. Maar voorlopig mag op de Groes helemaal niet gebouwd worden en is dus de medewerking van de gemeente nodig. Ik weet ook niet of het grote gevolgen zou hebben voor Flamingo's. Linksom of rechtsom, het is wel degelijk interessant, alhoewel het natuurlijk wel schrikken is dat aan het groene hart van Gennep getornd wordt.. Het is ook fijn dat het geen dure appartementen voor de happy few zouden worden of een villawijk.

voorbeeld plattegrond

voorbeeld voorzijde (Touwslagersgroes)

Uit de brochure: "De LIVin Senior woonzorgvoorziening betreft een 3-laags complex met 50 levensloopgeschikte appartementen, plus 3 geschakelde appartementen t.b.v. de zorgondernemer, plus 2 geschakelde appartementen t.b.v. de gemeenschappelijke ruimte, een centrale entree en de benodigde inpandige bergingen. Van de 50 appartementen worden er 22 appartementen aangeboden in het sociale huursegment (type B: < € 720,42) en 28 appartementen worden aangeboden in het middenhuursegment (type A: < € 950,00).
De ondernemerswoning, de gemeenschappelijke ruimte en 20 appartementen worden verhuurd aan een zorgverlener t.b.v. senioren met zorgprofiel 5 - 8 met een psychogeriatrisch ziektebeeld. Deze zorgverlener is Vivent Het Andere Wonen, waarmee Livin Concepts een principeovereenkomst heeft gesloten. In overleg met Vivent Het Andere Wonen wordt bepaald welke appartementen (type A of type B) zij wenst te huren.
De 30 andere appartementen worden aangeboden aan senioren met zorgprofiel 1 - 4 die “op afroep” zorg nodig hebben én senioren zonder zorgindicatie die nog geen acute zorg behoeven, doch waarbij in de toekomst mogelijk een zorgvraag ontstaat. Parkeren vindt plaats op eigen terrein. Het complex wordt opgetrokken in Cross Laminated Timber (CLT), oftewel kruislings verlijmd hout. De gevelafwerking e.d. wordt bepaald in overleg met de gemeente resp. welstand."

Hoe Gennep spoorstad werd: De jaren 1869 en 1870

NOORD-BRABANTSCH-DUITSCHE SPOORWEG-MAATSCHAPPIJ
Van Project naar Spoorbedrijf
De jaren 1869 en 1870

150 jaar
Dit jaar 2019 en volgend jaar 2020 is het telkens 150 jaar geleden dat Gennep belangrijk werd in de ontstaansgeschiedenis van de roemruchte spoorweg Boxtel-Wesel. Het is zeker de moeite waard de eerste signalen van het spoorgebeuren in Gennep te memoreren. Wat ging echter daaraan vooraf.

Trein
In de eerste helft van de 19 de eeuw doet een nieuw vervoersmiddel zijn intrede in Nederland: de spoortrein. Engeland is de bakermat van het spoorwezen. Daar rijdt de eerste personentrein in 1827 (Liverpool). Binnen tien jaar volgen België en Duitsland (Brussel, Neurenberg, 1835). In Nederland trekt een locomotief de eerste trein in 1839, van Amsterdam naar Haarlem.

Bodemconditie
Van regeringswege is men in het rivierenrijke Nederland met een uitstekend waterverkeersnet voor goederen- en personenvervoer aanvankelijk niet zo spoor-minded. Stevige grondbodem is duur en elke geprojecteerde spoorlijn heeft meerdere grote en kleine bruggen nodig.

 

vrijdag 19 september 1839: vertrek van de eerste trein in Nederland

spoornetwerk Nederland in 1860

Particulier
De zuinige Nederlander kijkt sceptisch tegen prestigeobjecten aan. De eerste spoorlijn van 1839 krijgt maar weinig navolging. Een echt spoorwegnet blijkt nog tientallen jaren uit te blijven. Het zijn particuliere bedrijven die het voortouw nemen.

Staatsspoor
Pas in 1863 ziet het Rijk het belang van spoorwegen in en stapt het in het spoorgebeuren met de volgende constructie: een particuliere onderneming met hoofdkantoor in Utrecht gaat de spoorlijnen exploiteren die met staatsfinanciën worden aangelegd. Onder de naam: de Staatsspoorwegen (SS).

Eerste signaal
Maart 1867 verschijnt in Rotterdam een brochure van notaris W.H. van Meukeren aldaar en de Boxtelse kantonrechter A.H. Verster. Daarin presenteren beide heren hun plannen voor de aanleg van een spoorlijn vanuit Boxtel naar Cleve in Pruissen. In Kleef zal de lijn aansluiten op het Duitse spoorwegnet. In een later stadium wordt Wesel het Duitse eindpunt van de geplande lijn.

Gennep
Deze lijn zal de kortste verbinding met Duitsland worden. (Korter dan de SS-plannen via Venlo!). Van Wesel uit kan men naar de havenstad Hamburg en de hoofdstad Berlijn reizen. Bij Gennep is een spoorbrug over de Maas voorzien. En Gennep zelf krijgt een douanegrensstation.

Werkgroep
Begin 1868 wordt ten huize van notaris Van Meukeren in Rotterdam een werkcomité voor realisering van de plannen opgericht. Van Meukeren zelf is voorzitter; hij zal zich ontpoppen als de overheersende persoon in de groep. Hierin zitten o.a. baron Von Monschaw (Goch) en uit de regio H. Kerstens (Mill, Tweede Kamerlid), J. v.d. Bogaard (Gennep, wethouder en fabrikant) en Ch. Appleby (Londen). Deze laatste wordt door Van Meukeren gepresenteerd als een Engelse ingenieur, die de noodzakelijke spoorweg- knowhow uit Engeland kan rekruteren.

Concessie
Van Meukeren en Verster hebben in 1867 samen een concessie -aanvrage gedaan in Den Haag en Berlijn voor de aanleg . In 1868 ontvangn ze een voorlopige vergunning uit Berlijn.

Stagnatie
In Den Haag stagneert de behandeling van de aanvraag. De Minister van Oorlog, Van Meulken, heeft ernstige bezwaren: zo'n spoorlijn doorsnijdt de landsgrens en de Maasdefensielinie. Via Brabant en België kan een Duits leger Frankrijk binnentrekken. In de gespannen verhouding tussen beide landen op dat moment is zo'n manoeuvre goed denkbaar.

de spoorwegkaart van Nederland van 1868, met daarop ingetekend de NBDS lijn

Mijnkamers
Na uitvoerige pleidooien en beloften in de Tweede Kamer gaat de bewindsman overstag: in de stroompijler van de Maasbrug bij Gennep zullen mijnkamers worden aangebracht. Had deze minister een vooruitziende blik? Bij de Duitse inval mei 1940 reed de Duitse pantsertrein ongehinderd over de bij list veroverdeMaasbrug door de Peel-Raamlinie heen…

 

Op de latere bouwtekening van de Maasbrug (links) zijn die mijnkamers duidelijk te zien.

 

( Volgt: Gennep en het spoor 1869)

Jonge talenten in Gennep

traden zatermiddag 11 mei op in zaal PicaMare op de voorspeelmiddag van de harmonie. Gennepnu was erbij en heeft de jonge artiesten bij hun optreden vastgelegd. Klik op 1 van onderstaande foto's voor het volledige album. Alle foto's kunnen natuurlijk weer voor eigen gebruik gedownload worden (dan wel even doorklikken naar het grootste formaat).

10 mei

Het is vandaag alweer 79 jaar geleden dat voor Gennep WOII begon met de inval in Nederland en via Gennep. Het is hier nu alweer 79jr vrede, maar dat is lang niet overal in de wereld het geval. En zelfs binnen landen in Europa zijn er spanningen. Het is bv afwachten hoe het gaat lopen in Noord-Ierland vanwege de Brexit. Maar ook in Spanje zijn er nog steeds spanningen tussen Catalonië en Madrid. Ik was van de week in Lleida in Spanje om een presentatie met een Q en A te geven aan een 25tal Spanjaarden uit alle hoeken van dat land. Daar kwam dat onderwerp ook ter sprake (naast natuurlijk de shock woensdagavond van het 4-0 verlies van Barcelona). Catalonië is het rijkste deel van Spanje en draagt het meeste bij, maar heeft het gevoel daar weinig voor terug te krijgen. Ik denk zelf dat het vooral een kwestie is van een gevoel dat er heerst dat er te weinig respect is voor datgene wat men bijdraagt en het maar eenzijdig vragen om meer. Daar waren de spanjaarden het wel mee eens. Een oplossing zal er wel niet zijn. Aan het eind van WOI werd de kiem gelegd voor de opkomst van de Nazi's en uiteindelijk WOII, welke fout gelukkig nà WOII niet opnieuw gemaakt werd. We kregen er samenwerking voor terug en uiteindelijk de Europese Unie. En hoeveel daar ook mee mis mag zijn, het is altijd beter dan de situatie na WOI. Maar terug naar de 10e mei en dan met een stukje uit het boek over de Gennepse Joden dat vorig jaar is uitgebracht vanwege het plaatsen van de struikelstenen: (en er zijn nog een zeer beperkt aantal boeken beschikbaar via Jan Wessels)

Rond het jaar 2000 nadien herinnerde Fritz (Fred) Spiegel zich dat hij op de ochtend van 10 mei 1940 wakker werd van het lawaai van overvliegende vliegtuigen met hakenkruisen op de vleugels en van tanks en gevechtsvoertuigen die door de Spoorstraat trokken. Even later hoorde hij zijn tante Marta beneden in de keuken Duits praten tegen iemand anders dan zijn oom. Het bleek een Duitse officier te zijn, die had aangeklopt en gevraagd had voor hem koffie te zetten. Koffie die hij zelf meebracht. Hij vroeg aan Marta Spiegel waarom ze zo goed Duits sprak. Zij zei dat ze een Duitse Jodin was, die vanwege de Jodenvervolging Duitsland had verlaten. De officier gaf te kennen dat zij als zodanig van het Duitse leger niets te vrezen had. Enkele dagen later hing Fritz met een paar andere kinderen rond bij een van de kampen rond Gennep waar de Duitse soldaten gelegerd
waren. Een van de soldaten gaf hen snoepjes, waarop een van de kinderen naar Fritz wijzend zei: ‘Geef hem maar niks, hij is een Jood’. De soldaat zei toen tegen die jongen ‘Bemoei je met je eigen zaken” en gaf Fritz een extra portie. Ondanks deze geruststellende ervaringen hoopte Fritz, met zijn nog verse herinneringen aan de Kristallnacht, dat de soldaten snel zouden verdwijnen. Zijn oom Adolf was al meteen in de nacht van de Duitse overval op de vlucht geslagen. In paniek was hij door Gennep gehold en per fiets in westelijke richting vertrokken. Adolf vreesde dat de Gestapo het op hem gemunt had. Dat bleek inderdaad het geval. Drie dagen later
stond de Gestapo voor hun deur om Adolf Spiegel op te pakken. Nadat ze het hele huis hadden doorzocht en tante Marta gevraagd hadden waar hij was, namen ze haar mee naar Kleve. Daar werd ze mishandeld, maar toen duidelijk werd dat ze echt niet wist waar Adolf was, lieten ze haar gaan en kon ze terug naar Gennep
.

Fritz Spiegel overleefde de kampen en de oorlog. 2 andere Gennepse kinderen, Nanny en Selly werden vergast en verbrand. Hieronder beide meisjes. En het begon allemaal op die 10e mei, toen Fritz Spiegel in de Spoorstraat (tegenover Wilhelminaplein) wakker werd van de overvliegende vliegtuigen en de tanks in de Spoorstraat.

Nanny Kaufman (in het midden) tussen haar Gennepse buurkinderen
Selly Andriesse (geheel links) voor de slagerij van Noij (links naast de Kroon)
Nanny en Selly vertrekken april 1943 via Vught naar Westerbork en van daaruit naar Sobibor om daar vergast te worden.
Foto's
klik op 1 van deze 3 foto's voor een album met plaatjes van de dodenherdenking van 2019
de dodenherdenking van 2019

 

4 en 5 mei

komen er weer aan. Zaterdag 4 mei is de jaarlijkse dodenherdenking bij de Barmhartige Samaritaan, het oorlogsmonument bij de Niersbrug dat na de 2e wereldoorlog is geplaatst. En dat brengt ons bij die oorlog. 10 mei is het 79 jaar geleden dat de Duitsers Nederland binnen vielen en Gennep was een van de eerste plaatsen die veroverd werd. Want bij Gennep lag de Maasbrug, die de Duitsers nodig hadden om Nederland met materieel binnen te kunnen vallen. Dat gebeurde met een list, die elders op deze site wordt verhaald. Om even stil te staan bij die gebeurtenissen van 79 jr geleden een paar plaatjes.

Deze foto's zijn allemaal door het Duitse oprukkende leger gemaakt. Links een radiowagen bij Zonlichtheide aan de Heijenseweg. Rechts de ontspoorde Duitse pantsertrein bij Mill en geheel rechts zien we Duits transport over de door hen veroverde Maasbrug
De aspergestellingen op de Zandstraat zijn nutteloos gebleken. (de foto is gemaakt vanaf waar in 2019 Aarnoutse zit)
Een Duitse tank bij de loswal met op de achtergrond de Gennepse Maasbrug
Maar de spoorbrug alleen was nog onvoldoende voor het transport van al het materieel. Er werd door de Duitsers ook een pontonbrug gelegd vanaf de loswal naar het Veerhuis. 5jr later zou nog een keer een pontonbrug worden gelegd maar dan door de geallieerden op weg naar Duitsland. We schrijven dan februari 1945.
Koningsdag 2019

8 gedecoreerden dit jaar. Er staan er 7 op de foto links (van facebook pagina gemeente, gemaakt bij de uitreiking op vrijdag 26 april in PicaMare) omdat 1 gedecoreerde verhinderd was. Gefeliciteerd heren en dame (dit jaar weer maar 1 dame). Ik zag de toelichting op de site van de gemeente en heb daar (natuurlijk :-)) één opmerking over. Als je lid van een vereniging bent, betekent dat dan meteen dat je vrijwilliger bent? Wellicht is het woordgebruik vooral gekozen richting het kapittel dat over de onderscheidingen moet beslissen.

Op zaterdag 27 april barstten de festiviteiten dan echt los. Om 11 uur de kinderspelen (vanwege het veranderde tijdstip geen foto's helaas) en 's middags voor het Geveltje het grote feest van 2 tot 10. Het weer werkte redelijk mee. Het was weliswaar een stuk frisser dan vorig weekend, maar het bleef gelukkig grotendeels droog. Ze hingen met de benen "buiten". Ik heb een paar plaatjes geschoten. Voor alle foto's, klik op de volgende link. Link naar Koningsdag 2019. O ja: anders dan verleden jaar was de Zandstraat nu afgezet. Een hele grote verbetering. En wellicht is een traditie in Gennep bezig vorm te krijgen.

Verwoestende brand legt Gennepse Martinuskerk in de as

Op 15 april 2019 werd de wereld opgeschrikt door een grote brand in de Notre Dame in Parijs, die zeer grote schade aan de kathedraal veroorzaakte. 6 eeuwen daarvoor, aan het begin van de 15e eeuw zo rond 1420 verwoestte een brand de Martinuskerk in Gennep.De„Neerlandia Catholica” vehaalt dat de kerk in de 15 de eeuw was verbrand en weer herbouwd.

De brand in de Notre Dame op 15 april 2019
6 eeuwen daarvoor, rond 1420, stond de Martinuskerk in Gennep in lichterlaaie. De kerk had er in die vorm ruim 100 jaar gestaan. Het electriciteitshuisje stond er toen natuurlijk nog niet, maar heb ik erbij gezet ter orientatie. We weten uit de "Neerlandia Catholica" dat de kerk in de 15e eeuw is afgebrand. De grote luidklok dateert van 1434 en moet van na de brand zijn. Vandaar dat we kunnen afleiden dat de brand daarvoor en dus vermoedelijk rond 1420 moet zijn geweest.

Meer dan 400 brandweermensen bestreden de brand in de Notre Dame, met hoogwerkers, waterkanonnen en er werd zelfs gesuggereerd om blusvliegtuigen in te zetten. Niets van dat alles 6 eeuwen geleden bij de brand van de Martinuskerk. Er bestonden nog geen pompen en ook geen brandweer.

Van de burgers werd verwacht dat ze kwamen helpen. Water moest gehaald worden met leren emmers, die men in een rijtje door gaf. Het water werd gehaald uit de gracht bij de kerk. Men liet de leren brandemmers aan een touw zakken tot deze vol waren. Maar ook werd water gehaald uit de Niers. De 100 jaar daarvoor gebouwde stadsmuren vormen nu een belemmering om het water via de kortste weg uit de Niers te halen. De stadsmuren verhinderden dat en men moest naar de Nierspoort om bij het water te kunnen. De kans op succes was dan ook heel klein.

leren waterzak /emmer voor brandblussing
Gelukkig stond andere bebouwing ver weg, zodat er weinig gevaar was voor de overslag van de brand naar andere gebouwen. Dat zou wel het probleem worden in 1597 toen een grote stadsbrand het grootste gedeelte van Gennep in de as legde, maar niet de Martinuskerk. Het meest dichtbij de Martinuskerk stonden de gebouwen aan de noordzijde van de kerk, bij de stadsmuur. Het bolwerk, waarvan de kruisgewelven en funderingen recent werden aangetroffen bij de vernieuwing van de stadsmuur op het kerkhof hield stand.
de in 2003 blootgelegde gewelven van het voormalige bolwerk

Hoe de brand ontstaan is, is onbekend. Blikseminslag?, een omgevallen godslamp of andere olielamp?, of een andere oorzaak?

Maar laten we eerst terug gaan in de tijd, waarom op deze plek een kerk gebouwd is...

De Martinuskerk stond al 7 eeuwen op die plek.

Rond het begin van de jaartelling zag het landschap, waar nu Gennep ligt, er uit zoals links op de afbeelding. Een rivierplateau met stuifduinen tussen Maas en Niers en bij een doorwaadbare plaats in de Niers. Een prima vestigingsplaats voor mensen. Dichtbij water, op een hoogte en beschermd door het water. Het water dat voedsel verschafte, want zeker de Niers zat vol met vis. Vondsten uit de bronstijd en ijzertijd aangetroffen bij archeologische opgravingen laten zien dat mensen deze plek al vroeg gevonden hebben.

Toen in 1953, na de 2e wereldoorlog de huidige Martinuskerk gebouwd werd in de Blaotenkamp werden restanten gevonden van een Romeinse begraafplaats (nummer 1 op de afbeelding hierboven). Er werd veel Romeins aardewerk gevonden bij het uitgraven van de fundering. Een aantal van deze vondsten zijn anno 2019 nog te zien in museum de Crypte. Op de foto rechts een foto van een aantal van de vondsten. Deze begraafplaats is volgens de archeologen in gebruik geweest van ca 85 jr na Christus tot ca 225jr na Christus. Die datering werd gedaan aan de hand van voorwerpen en sieraden, die de doden in hun graf hadden meegekregen. Ook werd een vloertje van maaskeien aangetroffen.

 

 

 

Het zou logisch zijn dat dergelijke begraafplaats in de buurt van een nederzetting moet hebben gelegen. Of dit in de huidige oude kern geweest zal zijn? Maar wat is er na 225 na Christus gebeurd, toen er op die plek blijkbaar geen begravingen meer plaats vonden?

In het voorjaar van 1994 werd bij archeologisch onderzoek van een groot bouwterrein tussen het toenmalige bejaardenhuis en de Touwslagersgroes (nummer 2 op de eerdere situatietekening) opnieuw een begraafplaats gevonden. Archeologen concludeerden dat die begraafplaats waarschijnlijk tussen 400 na Christus en 700 na Christus in gebruik is geweest. Geheel rechts een aantal foto's uit 1994. De begraafplaats was blijkbaar verplaatst. Hieronder staan afbeeldingen van een aantal vondsten bij die opgravingen.

 

 

 

opgravingen Gennep west in 1994

 

Recente hoogtekaart van de omgeving waar de vorm die lijkt te wijzen op een romeins legerkamp te zien is.

In 1989 startte een groot onderzoek aan de Stamelberg/Maaskemp dat een voor Nederland unieke Frankische nederzetting bloot legde. Uit de vondsten en het onderzoek concludeerde men dat die nederzetting rond 375 na Christus gesticht zou moeten zijn. Er waren bouwwerken van 20 tot wel 60m lengte. Aardewerkvondsten dateren tot voorbij 600 na Christus. De locatie van deze nederzetting is bij nummer 3 op de eerder situatietekening. Nummer 3a geeft overigens de plaats aan waar op recente hoogtefoto's een duidelijk vierkant te herkennen is, hetgeen zou kunnen wijzen op de locatie van een Romeins castellum. Ook zijn er vermoedens over een Romeinse wachttoren die op de plek van het Genneperhuis gestaan zou hebben. Daar zijn Romeins tufsteen, Romeinse pannen en ander materiaal gevonden.

In 1993 werden bij opgravingen bij het Melkstraatje (nummer 4 op de plattegrond) bebouwingsresten gevonden, die gedateerd werden vanaf 500-600 na Christus tot wel 1200 na Christus.

De asterix op de plattegrond markeert de plek van de oude Martinuskerk. Het lijkt een volstrekt logische plek ook, want dicht bij een nederzetting. Helaas weten we weinig over eventuele bewoninging van de huidige oude kern zelf in de Romeinse tijd en daarna.

Het Katholieke geloof werd door de Romeinen naar onze streken gebracht, maar kwam pas echt goed op gang toen Clovis, koning van de Franken (466-511) zich liet bekeren tot het Christendom. Dat was het begin van het bouwen van steeds meer kerken. Rond 690 na Christus kwam Willibrord (± 658-739) die afkomstig was uit Northumberland naar de Lage Landen. In 695 werd hij in Rome door de paus gewijd tot aartsbisschop van de Friezen, met de opdracht onder dit heidense volk het geloof te prediken. Rond 700 na Christus was er verder Lambertus (ca 650-705 nC) bisschop van Maastricht die vele kerken langs de Maas heeft opgericht.

 

Of Willibrord of Lambertus bij de Martinuskerk betrokken zijn geweest zijn hooguit mogelijkheden of vermoedens en met de huidige kennis niet aantoonbaar. Door wie en wanneer precies de eerste parochie werd opgericht en een kerkje gebouwd is daarom onduidelijk en in nog de mist van het verleden verborgen. Rond 700 zal een rechthoekig paalkerkje het begin van de latere Martinuskerk zijn geweest. Deze paalresten zijn gevonden bij de opgravingen bij de sloop van de oude Martinuskerk in 1948, nadat de kerk door de gevechtshandelingen van WOII zwaar beschadigd was. Begin van de 8e eeuw is in een aantal geschriften gesuggereerd en gezien de voorgeschiedenis van bewoning in en rond die plek lijkt dat niet onaannemelijk. Wellicht is de begraafplaats bij dat kerkje een indicatie als vervolg op de begraafplaats in Gennep West. Na de bekering tot het Katholieke geloof wilde men immers bij de kerk begraven worden, omdat men die zag als poort naar de hemel.

Uit de opgravingen in 1948 onder leiding van Glasema kunnen we veel opmaken, omdat de funderingen werden blootgelegd, die de geschiedenis van de oude Martinuskerk in de verschillende eeuwen "vertellen". Glasema c.s. constateerde dat de eerste vorm een eenvoudig rechthoekig zaalkerkje moet zijn geweest. In eerste instantie was dit een houten paalkerkje want de paalresten zijn terug gevonden.

Het rechthoekig paalkerkje had waarschijnlijk een afmeting van 6,5m bij 10,5m en werd later vervangen door een stenen zaalkerkje met globaal dezelfde afmetingen. De muren waren 50cm dik. De fundering werd gemaakt van maaskeien. Zie de foto rechts die in 1948 bij die opgravingen gemaakt is.

Daarna vergrootte men het zaalkerkje met een priesterkoor dat globaal 4 bij 4 meter inwendig bedroeg. Weer later werd dat priesterkoor nogmaals vergroot tot de volle breedte van de zaal van het kerkje en met een nieuwe diepte van 6 meter.

Tussen 1200 en 1250 werd baksteen ge-herintroduceed in Nederland door de kloosters (daarom ook de naam "kloostermoppen"). In deze streken, waar natuursteen schaars is, bood baksteen enorme mogelijkheden om te bouwen. Dat gebeurde ook in Gennep, maar nog niet voor gewone woningen. Dat moest Gennep tot schade en schande ondervinden bij de grote stadsbrand van 1597. Stadsmuren en belangrijke gebouwen zoals kerken werden vanaf die tijd gemaakt van baksteen metselwerk en afgedekt met pannen in plaats van met stro. Tot die tijd moest men voor steenachtige materialen ver zoeken. Tufsteen kwam bijvoorbeeld uit de Eiffel. We zien dit baksteen-werk terug komen in de oude Martinuskerk.

Rond 1300 na Christus had Gennep stadsrechten en kreeg het ook een stadsmuur (van bakstenen). Ook de Martinsukerk werk weer verder uitgebreid. Er werd aan de zuidkant een beuk bijgebouwd en het priesterkoor weer verder vergroot tot de vorm die het had bij de brand begin 15e eeuw. En dan zijn we weer bij die brand nu 6 eeuwen geleden aangekomen.

 

Nadat de brand uitgedoofd was kon de schade worden opgemaakt en dat was niet positief. Men besloot om op de oude fundamenten de kerk helemaal opnieuw op te bouwen, maar de kerk dan meteen ook groter te maken en bovendien een klokketoren te bouwen. We weten niet of de oude kerk al een toren gehad heeft.

Er werd nu ook een zijbeuk aan de noordzijde gebouwd en het koor werd verder vergroot.

In 1434 was de herbouw gereed en kwam het sluitstuk. Er was nu een grote stevige klokkentoren en dus moest er een imposante luidklok gegoten worden.

Omdat Gennep een stad was, moest dat natuurlijk een imposante klok worden om de statuur van het stadje te benadrukken. Na een zoektocht werd een klokkengieter gevonden, die zijn intrek nam in Gennep. Het gieten van de klok moest ter plaatse gebeuren en zou enige maanden in beslag nemen.

de grote luidklok van de Martinuskerk, die anno 2019 nog in de toren van de huidige Martinuskerk hangt en waarschijnlijk het oudste nog in gebruik zijnde stuk in Gennep is

Na het gieten werd de klok in de klokkentoren van de nieuwe Martinuskerk gehesen en voor de 1e keer geluid. Het moet zonder twijfel een gebeurtenis van jewelste geweest zijn in die tijd.

Op de foto links zien we die grote zware luidklok hangen in de toren van de huidige (2019) Martinuskerk, geflankeerd door de 2 kleinere klokken uit respectievelijk 1662 en 1666 en die ook gegoten zijn naar aanleiding van een bijzonder voorval. Maar dat is weer een ander verhaal.

 

in deze plattegrond van die nieuwe Martinuskerk in 1434heb ik ingetekend wat de afmetingen en vormen van de afgebrande kerk waren.

Op de prenten links en rechts zien we de oude Martinuskerk afgebeeld. Rechts van die kerk zie u ook telkens het "bolwerk", waarvan ik de gewelven op een eerdere foto liet zien.
de oudst bekende gravure van Gennep, uit 1576
Schildering van Gennep (aanwezig in de Koninklijke Bibliotheek)
Schets van Gennep in het London Victoria-Albert museum (in Londen dus)

De kerk heeft de stadsbrand van 1597 overleefd omdat de kerk vrij stond van alle bebouwing en bovendien van steen was. Ook de invallen door de Spanjaarden en de Staatsen heeft de kerk overleefd. Op 20 augustus 1648 stortte de kerk echter grotendeels in (de toren en een deel van het koor en de zuidelijke zijde bleef staan) en moest weer opnieuw opgebouwd worden. Maar dat is weer een volgend verhaal.

Als afsluiting een afbeelding van de kerk, zoals deze eruit zag in 1945. Op de tekening ook het electriciteitshuisje (in geel) dat er nu nog staat.

 

De bebouwing ten noorden van de kerk is geheel verdwenen. Dat er ook een pottenbakker gezeten heeft op het terrein dat nu bij het kerkhof hoort is te vinden in de gemeentearchieven. Maar het is ook op te maken uit de vele potscherven die aan de oppervlakte komen als er weer een begrafenis is in het kerkhof-gedeelte aan de noordzijde van de vroegere kerk. Vanaf ca 1908 werden mensen nu ook begraven aan de noordzijde van de kerk. Er bevindt zich in dat gedeelte nog een grafsteen met als datum 1908.

In 1908 werd een nieuwe sacristie gebouw aan de noordzijde van het priesterkoor.

En in 1931 vond er een laatste, maar zeer grote uitbreiding plaats onder deken Kreijelmans. Het priesterkoor werd verdubbeld (aan de zuidzijde van het bestaande koor), er werd een grote kinderkerk/kinderkapel gebouwd aan de zuidzijde en ook links (noordzijde) van de toren werd een uitbreiding gemaakt met een kapel, waar bijvoorbeeld de biechtstoel van de kapelaans stond. Mijn eigen grootvader heeft nog (vergeefs) ingeschreven om deze uitbreiding te mogen realiseren.

In deel 2 van het verhaal over de oude Martinuskerk in Gennep vertel ik verder over dit stuk Gennepse geschiedenis en met alle plattegronden hoe die Martinuskerk er vanaf ca 700na Christus tot nu uitgezien moet hebben.

 

Ook in de toekomst volgen nog meer nieuwe leuke en interessante afbeeldingen. Blijf kijken!

Voor degenen die de oude voorpagina's nog eens willen zien:Oude voorpagina's

www.gennepnu.nl Binnenkort..... NIEUWE UPDATES.....Blijf kijken! Special struikelstenen